PMOS (πρΩην PCOS): η νΕα ονομασΙα και ο ρΟλος της διατροφΗς

Τον Μάιο του 2026, μετά από μια διεθνή διαδικασία συναίνεσης που δημοσιεύτηκε στο The Lancet, το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) άλλαξε επίσημα όνομα. Ο νέος όρος είναι Πολυενδοκρινικό Μεταβολικό Ωοθηκικό Σύνδρομο, γνωστό ως PMOS. Αν ακούγεται άγνωστο, είναι φυσιολογικό. Το PCOS θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται για καιρό, γι’ αυτό σε αυτό το άρθρο θα δείτε και τα δύο ονόματα.

Ας δούμε τι αλλάζει, τι μένει ίδιο και τι σημαίνει όλο αυτό για τη διατροφή.

Γιατί άλλαξε το όνομα

Για δεκαετίες, ο όρος “πολυκυστικές ωοθήκες” έστρεφε την προσοχή στις ωοθήκες και στις “κύστες”. Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για παθολογικές κύστες αλλά για πολλά μικρά ωοθυλάκια που δεν ωριμάζουν κανονικά, και το υπερηχογράφημα δεν είναι πάντα απαραίτητο για τη διάγνωση. Σύμφωνα με τους συντάκτες της δημοσίευσης, ο παλιός όρος έκρυβε τα ενδοκρινικά και μεταβολικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου και συνέβαλλε σε καθυστέρηση της διάγνωσης, κατακερματισμένη φροντίδα και στίγμα.

Οι τρεις λέξεις του νέου ονόματος το δείχνουν:

Πολυενδοκρινικό: εμπλέκονται περισσότερα από ένα ορμονικά μονοπάτια, όπως τα ανδρογόνα και η ινσουλίνη.
Μεταβολικό: υπάρχει ινσουλινοαντίσταση και αυξημένος κίνδυνος διαβήτη τύπου 2 και καρδιομεταβολικών προβλημάτων.
Ωοθηκικό: διατηρείται η σύνδεση με τον κύκλο και την αναπαραγωγική υγεία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η ονομασία αλλάζει, ενώ τα διαγνωστικά κριτήρια της οδηγίας του 2023 παραμένουν σε ισχύ. Στις ενήλικες γυναίκες, η διάγνωση τίθεται με τα κριτήρια Rotterdam, όταν υπάρχουν δύο από τα τρία παρακάτω και έχουν αποκλειστεί άλλες αιτίες:

Ανωοθυλακιορρηξία ή ολιγοωοθυλακιορρηξία (συνήθως ακανόνιστος κύκλος)
Κλινικά ή βιοχημικά σημεία υπερανδρογοναιμίας (ακμή, υπερτρίχωση, αυξημένη τεστοστερόνη)
Πολυκυστική μορφολογία ωοθηκών στο υπερηχογράφημα

Το σύνδρομο αφορά περίπου μία στις οκτώ γυναίκες και είναι η πιο συχνή ενδοκρινική διαταραχή στην αναπαραγωγική ηλικία.

Ο ρόλος της ινσουλίνης

Σε μεγάλο ποσοστό των γυναικών με PMOS υπάρχει ινσουλινοαντίσταση. Ο οργανισμός δυσκολεύεται να αξιοποιήσει τη γλυκόζη και παράγει περισσότερη ινσουλίνη. Αυτή διεγείρει τις ωοθήκες να παράγουν περισσότερα ανδρογόνα και ταυτόχρονα μειώνει μια πρωτεΐνη του ήπατος που δεσμεύει την τεστοστερόνη. Το αποτέλεσμα είναι να κυκλοφορεί περισσότερη ενεργή τεστοστερόνη, με συμπτώματα όπως ακμή και υπερτρίχωση. Έχει σημασία να είναι σαφές ότι η ινσουλινοαντίσταση δεν αφορά μόνο γυναίκες με αυξημένο βάρος, υπάρχει και σε γυναίκες με φυσιολογικό ΔΜΣ.

Υπάρχει «δίαιτα για το PMOS»;

Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες του 2023 αναφέρουν ότι δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να δείχνουν ότι κάποιο συγκεκριμένο διατροφικό πρότυπο υπερέχει των υπολοίπων. Η αλλαγή του τρόπου ζωής είναι η πρώτη γραμμή παρέμβασης και ο στόχος είναι ένα πρότυπο υγιεινό, βιώσιμο και προσαρμοσμένο στο άτομο.

Τι έχει φανεί μέχρι τώρα ότι βοηθάει;

Διατροφή χαμηλότερου γλυκαιμικού φορτίου, που μπορεί να βελτιώσει δείκτες ινσουλινοαντίστασης και λιπιδαιμικό προφίλ
Μεσογειακού τύπου πρότυπο, με έμφαση στις φυτικές ίνες και στα ακόρεστα λιπαρά
Σε γυναίκες με αυξημένο βάρος, μέτρια απώλεια (περίπου 5 έως 10%), που συνδέεται με βελτίωση του κύκλου και των μεταβολικών δεικτών

Πώς μοιάζει στην πράξη

Πρωτεΐνη σε κάθε κύριο γεύμα. Βελτιώνει τον κορεσμό και μειώνει τις απότομες πείνες. Αυγά, γιαούρτι, ψάρι, κοτόπουλο, όσπρια, τυρί.

Φυτικές ίνες καθημερινά. Λαχανικά, όσπρια, φρούτα, δημητριακά ολικής άλεσης. Επιβραδύνουν την απορρόφηση της γλυκόζης και βοηθούν τον έλεγχο της όρεξης.

Υδατάνθρακες, όχι λιγότεροι από όσο χρειάζεται. Δεν χρειάζεται να “κόψετε” τους υδατάνθρακες. Μετράει η επιλογή (ολικής, όσπρια, βρώμη) και ο συνδυασμός τους με πρωτεΐνη και φυτικές ίνες στο ίδιο γεύμα.

Καλά λιπαρά. Ελαιόλαδο, ξηροί καρποί, αβοκάντο, λιπαρά ψάρια, που περιέχουν και ωμέγα-3. Είναι θρεπτικά αλλά αρκετά ενεργειακά, οπότε η ποσότητα μετράει.

Ο ρόλος της κίνησης

Η άσκηση δεν είναι απλώς ένας τρόπος να “κάψουμε θερμίδες”. Μέσω της άσκησης η ινσουλινοευαισθησία βελτιώνεται ακόμη και χωρίς αλλαγή στο βάρος. Η οδηγία προτείνει 150 έως 300 λεπτά μέτριας έντασης δραστηριότητας την εβδομάδα (ή 75 έως 150 λεπτά έντονης), μαζί με ασκήσεις ενδυνάμωσης δύο μη διαδοχικές ημέρες. Η καλύτερη επιλογή είναι αυτή που μπορείτε να κρατήσετε σε βάθος χρόνου.

Συχνά λάθη που σαμποτάρουν

Μεγάλα διαστήματα χωρίς φαγητό, που συχνά οδηγούν σε έντονη πείνα και υπερφαγία αργότερα
Υπερβολικός περιορισμός “απαγορεύεται το γλυκό”, που συχνά καταλήγει σε ξεσπάσματα και ενοχές
Αυστηρός περιορισμός των υδατανθράκων χωρίς ένδειξη, ως γενικός κανόνας
Επιλογή τροφίμων που φαίνονται “υγιεινά” αλλά χωρίς ποσότητα και μέτρο
Επικέντρωση μόνο στη ζυγαριά, αγνοώντας ύπνο, στρες και κίνηση

Η σχέση με το φαγητό και η ψυχική υγεία

Το PMOS μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, το άγχος και την εικόνα του σώματος. Παράλληλα, παρατηρείται αυξημένη συχνότητα διαταραγμένης σχέσης με το φαγητό και διατροφικών διαταραχών. Η συνεχής έμφαση στο βάρος και στις “απαγορευμένες τροφές” μπορεί να ενισχύσει ενοχές και κύκλους περιορισμού και ξεσπασμάτων. Γι’ αυτό η προσέγγιση που προτείνεται είναι ευέλικτη, χωρίς αποκλεισμός τροφών, με στόχο τη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής και όχι απλώς των αριθμών στη ζυγαριά.

Συμπερασματικά

Η νέα ονομασία δεν αλλάζει τη διάγνωση ούτε τη διατροφική προσέγγιση. Αλλάζει όμως το βλέμμα: από ένα “γυναικολογικό πρόβλημα με κύστες” σε ένα σύνδρομο με ορμονική και μεταβολική διάσταση, που χρειάζεται ολιστική φροντίδα. Πρωτεΐνη, ίνες, καλής ποιότητας υδατάνθρακες, κίνηση και ένας βιώσιμος ρυθμός υποστηρίζουν και κάνουν τη διαχείριση πιο ρεαλιστική. Ό,τι κι αν επιλέξετε, χρειάζεται να γίνεται σε συνεργασία με τον εκάστοτε γιατρό.

Βιβλιογραφία:

Teede, H.J. et al. (2026) ‘Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for polycystic ovary syndrome: a multistep global consensus process’, The Lancet, 407(10545), pp. 2329-2339. doi: 10.1016/S0140-6736(26)00717-8.

Teede, H.J. et al. (2023) ‘Recommendations from the 2023 international evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome’, European Journal of Endocrinology, 189(2), pp. G43-G64. doi: 10.1093/ejendo/lvad096.